କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଦେଶର ବଜେଟ୍‌ : କେଉଁଠି କେତେ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ ସରକାର ଏସବୁର ନିଷ୍ପତ୍ତି କିପରି ନିଅନ୍ତି…..

ଆସନ୍ତାକାଲି ଅର୍ଥାତ ଫେବୃଆରୀ ୧ରେ ୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷର ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯିବ। ପୁଣି ଥରେ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ନିର୍ମଳା ସୀତାରମଣ ଦେଶ ସମ୍ମୁଖରେ ସରକାରଙ୍କ ହିସାବ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବେ। ୬ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବଜେଟ୍ ଦେଶ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ସରକାରୀ ଖର୍ଚ୍ଚଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆୟ ଏବଂ ଟିକସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ରହିବ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ବଜେଟକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।ଆସନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ଆପଣଙ୍କ ଘର ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଯେପରି ଆପଣ ମାସିକିଆ ବଜେଟ କରନ୍ତି ସେପରି ଦେଶ ମଧ୍ୟ ବଜେଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।

ଦେଶର ବଜେଟ୍ ଠିକ୍ ଆପଣଙ୍କ ଘର ପରି

ଯେପରି ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ଘର ପାଇଁ ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସରକାର ମଧ୍ୟ ଦେଶ ପାଇଁ ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। କେବଳ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କର ମାସିକ ଆୟ ଏବଂ ଖର୍ଚ୍ଚର ହିସାବ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ବଜେଟରେ ରଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସରକାର ବର୍ଷକର ଆୟ ଏବଂ ଖର୍ଚ୍ଚର ହିସାବ ତାଙ୍କ ବଜେଟରେ ରଖନ୍ତି। ଯେପରି ଆପଣ ଘରେ ବସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ଯେ ଟଙ୍କା କେଉଁଠାରୁ ଆସିବ ଏବଂ କେଉଁଠି ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବ, ସେହିପରି ସରକାର ମଧ୍ୟ ସାରା ବର୍ଷର ଆୟ ଏବଂ ବ୍ୟୟର ହିସାବ ରଖନ୍ତି । ସରକାର ବଜେଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସଦ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜର ବାର୍ଷିକ ଆୟ ଏବଂ ବ୍ୟୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସରକାର ବଜେଟରେ କେଉଁଠୁ କେତେ ଟଙ୍କା ଆସିବ, କିପରି ଆସିବ ଏବଂ କେଉଁଠିକୁ ଯିବ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ରଖନ୍ତି।

ଆୟ ଏବଂ ବ୍ୟୟର ହିସାବ

ଆପଣ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଲ୍, ମୋବାଇଲ୍ ବିଲ୍ ଇତ୍ୟାଦି ପରି ବାରମ୍ବାର ହେଉଥିବା ଖର୍ଚ୍ଚକୁ କମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ସେହିପରି, ସରକାର ମଧ୍ୟ ସମାନ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ବିପରୀତରେ, ପୁନରାବୃତ୍ତି ଆୟ ଯଥାସମ୍ଭବ ହେବା ଉଚିତ। ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ଏବଂ ସରକାର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯଦି ଦରମା ମାସିକ ବଦଳରେ ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ଆସିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ତେବେ କେତେ ଭଲ ହୁଅନ୍ତା। ସେହିପରି, ସରକାର ଏହା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ଯେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଆୟ ଯେତେ ଅଧିକ ହେବ, ସେତେ ଭଲ। ରାଜସ୍ୱ ଟିକସ ଇତ୍ୟାଦିରୁ ସରକାରଙ୍କର ପୁନରାବୃତ୍ତି ରାଜସ୍ୱ ଯେତେ ଅଧିକ ହେବ, ଏହା ସେତେ ଭଲ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ଦରମା, ପେନସନ ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ରାଜସ୍ୱ ଖର୍ଚ୍ଚ ଯେତେ କମ୍ ହେବ, ସେତେ ଭଲ। ଯେପରି ପୁଞ୍ଜି ଖର୍ଚ୍ଚ, ଯାହା ଆପଣ ବେଳେବେଳେ କରନ୍ତି (ଯେପରିକି ଫ୍ଲାଟ୍ ଏବଂ ପ୍ଲଟ୍ କିଣିବା) ତାହାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି ଆପଣ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ସରକାର ମଧ୍ୟ ପୁଞ୍ଜି ଖର୍ଚ୍ଚ (ଯେପରିକି ରାଜପଥ, ବିମାନବନ୍ଦର ଇତ୍ୟାଦି) କରନ୍ତି, ଯାହା ପରେ ଏକ ଭଲ ଆୟର ଉତ୍ସ ହୋଇଯାଏ।

ବଜେଟ୍ କେବଳ ସଂସଦରେ କାହିଁକି ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ?

ଯେପରି ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଗୋଟିଏ ଆକାଉଣ୍ଟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆୟର ଉତ୍ସ ଜମା କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସରକାର ମଧ୍ୟ ଟିକସ, ରାଜସ୍ୱ, ଋଣ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆୟର ଉତ୍ସକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ପାଣ୍ଠି ଅର୍ଥାତ୍ ‘ସମିଶ୍ରିତ ପାଣ୍ଠି'(Consolidated Fund)ରେ ରଖନ୍ତି। ଯେପରି ଖର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ ମିଳିତ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ଗୋଟିଏ ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆକାଉଣ୍ଟ ମାଲିକଙ୍କ ଅନୁମତି ଆବଶ୍ୟକ, ସେହିପରି ଦେଶର ସଂଗୃହିତ ପାଣ୍ଠି କିମ୍ବା ‘ସମିଶ୍ରିତ ପାଣ୍ଠି’ରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଲୋକସଭାର ଅନୁମୋଦନ ଆବଶ୍ୟକ। ଯେହେତୁ ସେହି ଟଙ୍କା ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ଏବଂ ଲୋକସଭାରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧି ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ବଜେଟ୍‌କୁ କେବଳ ଲୋକସଭାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ।

ବଜେଟ୍ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ?

ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ୬ ମାସ ସମୟ ଲାଗେ। ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ, ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ବିଭାଗ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସର୍କୁଲାର ଜାରି କରାଯାଇ ଆଗାମୀ ଏକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପାଣ୍ଠିର ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଏହି ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ବଜେଟ୍ ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ। ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏବଂ ବିଭାଗ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରି, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କିମ୍ବା ବିଭାଗକୁ କେତେ ପାଣ୍ଠି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ତାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାଏ। ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ଟିମ୍‌ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ନୀତି ଆୟୋଗଙ୍କଠାରୁ ନିରନ୍ତର ପରାମର୍ଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହାକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ, ଶିଳ୍ପ ସଂଗଠନ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ସହ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି।

କେଉଁ ବିଭାଗକୁ କେତେ ପରିମାଣର ଅର୍ଥ ଦିଆଯିବ କିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗ ଅଧିକ ପାଣ୍ଠି ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏବଂ ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଟିମ୍‌ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ଯେ କେଉଁ ବିଭାଗକୁ କେତେ ଟଙ୍କା ଆବଣ୍ଟିତ କରାଯିବ।